Lazarev grad sa crkvom Lazaricom pun svetinja

Sofija BABOVIĆ

Lazarev grad pun svetinja – Šta sve Kruševac čuva iz vremena kneza Lazara Hrebeljanovića, osnivača grada. U Lazarici se čuvaju vratni pršljen slavnog srpskog kneza, delovi moštiju Svetog Vida i Jelene Balšić

 Sofija BABOVIĆ

IAKO se jedna od najvažnijih bitaka u istoriji Srba, Kosovska, na Vidovdan 1389. godine odigrala na Gazimestanu, nadomak Prištine, i jedan drugi grad neraskidivo je vezan za hrabru vojsku kneza Lazara Hrebeljanovića (1329-1389), samog srednjovekovnog vladara, duh moravske države i verski dan u kome se Srbi sećaju svojih poginulih junaka.

Kruševac je drugo ime za tu tradiciju, a „Novosti“ donose neposredna svedočanstva koja to sećanje čine živim. U crkvi Lazarica, za koju se pretpostavlja da je kao dvorska bogomolja podignuta kada i sam grad sa utvrđenjem od 1371. do 1378. godine u slavu rođenja despota Stefana Lazarevića, čuva se vratni pršljen kneza Lazara, a deo moštiju uz specijalne mere zaštite pohranjen je u staklenoj kutiji, a obložen u kivotu. Kao vredne relikvije, tu se čuvaju i delovi moštiju, simbolično, Svetog Vida, po kome se i praznuje Vidovdan, i Jelene Balšić, Lazareve ćerke.

– Lazarica nikada nije rušena, ni pretvarana u džamiju, što je bila sudbina mnogih pravoslavnih crkava – napominje u razgovoru za „Novosti“ sveštenik Željko Marković, starešina crkve Lazarica. – Povremeno su je Turci kako bi se narugali, pretvarali u konjušnicu ili barutni magacin, ali veći deo građevine je veran srednjovekovnom periodu. Na tome treba zahvaliti i arhitekti Peri Popoviću koji je 1904. radio rekonstrukciju crkve i ponovo otkrio moravsku plastiku, 17 rozeta i stare kupole.

U unutrašnjosti verskog objekta smešten je ikonostas koju su pripadnici Ohridske škole radili 1844. godine. Ime kneza Lazara, se zbog posredovanja u izmirenju carigradske i srpske crkve posebno slavi, kao i Vidovdan.

– Prvo zvono u oslobođenoj Srbiji koje nas i danas služi u Lazarici, poklon je vožda Karđorđa iz 1812. godine – svedoči starešina. – To, međutim, nije slučaj sa Miloševim zvonom, koje je poklonjeno 1833. godine, a trajno izgubljeno u balkanskim ratovima.

Lazarica zauzima centralno mesto u ostacima Lazarevog grada, koji se spominje 1387. godine u povelji dubrovačkim trgovcima. Delovi Donžon kule, ostaci zapadnog i istočnog zida, sačuvani su tragovi nekadašnje srpske prestonice, kojima je neophodna dodatna, daleko bolja zaštita budući da je reč o izuzetnim spomenicima istorije.

Zgrada Narodnog muzeja, podignuta unutar srednjovekovnih zidina, dom je za srednjovekovno oruđe, oružje, mačeve, delove pancira, đulad, repliku Lazareve haljine, posuđe… Dobar deo materijala potiče sa „odbrambenih“ tvrđava, Koznika između Aleksandrovca i Brusa, odnosno Stalaća kod Ćićevca. Ali, upravo se u Kruševcu sabirala vojska za sudbonosni okršaj Lazarevih 25.000 i Muratovih 40.000 osmanlijskih sledbenika.

Iako je Marička bitka 1371. godine, kada je Srbija ostala bez kralja Vukašina i despota Uglješe Mrnjačevića (u istoj godini Srbija ostaje i bez cara Uroša), Kosovski boj se uzima kao simbol stradanja.

– Pretpostavlja se da je nešto manje od 10.000 vojnika krenulo od Kruševca ka Kosovu polju, a pešacima je bilo potrebno od 10 do 15 dana da stignu na Gazimestan – ukazuje za „Novosti“ istoričar Goran Vasić, direktor Narodnog muzeja u Kruševcu. – Vojska Vuka Brankovića čekala ih je praktično na svojoj teritoriji, a Vlatko Vuković je pristigao iz Bosne po nalogu kralja Tvrtka. Znamo da je prvo okupljanje bilo u selu Strojinci, na ulazu u Jankovu klisuru, drugo kod Pločnika, a treće nadomak odredišta.

Kruševljani veruju da su njihovi preci dobili Kosovski boj, ali da je poraz usledio zbog nemogućnosti obnavljanja vojnih redova i gubutka velikog vladara. Ostatak istorije je poznat i takođe, tesno oslonjen na Šarengrad, kako su Turci nazivali Kruševac. Jedan od najelokventnijih srpskih vladara despot Stefan Lazarević je do punoletstva 1393. godine, tu vladao s majkom kneginjom Milicom, koja potom trajno prelazi kao monahinja Evgenija u manastir Ljubostinju kod Trstenika, zajedno sa rođakom, slavnom Jefimijom. Mladi despot, potom presto seli u Beograd.

Svega 30 Vidovdana, Kruševac je predstavljao neku vrstu srpske, srednjovekne prestonice. Ipak, jedan drugi Vidovdan, onaj iz 1934. godine neretko se zaboravlja.

– Tada je Veliki molepstveni sabor proglasio Kruševac svetim istorijskim mestom, a više od 3.000 vernika iz cele zemlje i sveta koji su proslavljali Vidovdan u Lazarevom gradu, obavešteno je da će se u Kruševac dolaziti na hadžiluk – otkriva za „Novosti“ režiser Goran Erčević, autor filma „Zalog nebu“ iz 2014. godine, posvećen istoriji slavnog Spomenika kosovskim junacima na istoimenom trgu. – Vladika Nikolaj Velimirović i vladika niški dr Jovan održali su tog dana velike besede pred vernicima, a Krstan Novaković, tadašnji predsednik Opštine zahvalio se na inicijativi da Kruševac bude centralno mesto gde će se slaviti Vidovdan.


GRAČANICA I GAZIMESTAN

POSLE liturgije u manastiru Gračanica, centralno obeležavanje Vidovdana na Kosmetu biće služenje parastosa kosovskim junacima kraj spomenika na Gazimestanu. Liturgiju i parastos služiće, prema najavama organizatora „Vidovdanskih svečanosti“, Njegova svetost srpski patrijarh Irinej, dok će obeležavanju Vidovdana prisustvovati i Marko Đurić, direktor Kancelarije za KiM. Inače, kosovska policija je najavila povećane mere bezbednosti uoči i tokom obeležavanja najznačajnijeg praznika za Srbe na Kosmetu.

Izvor: Novosti.rs

Facebook Komentari

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *